My Lan Pham

Viên đạn xuyên qua cơ thể cô và cô ngã xuống biển, nhưng cô không chết, bởi vì nếu chết đi thì sẽ chẳng còn ai biết điều gì đã xảy ra với 21 người phụ nữ bị sát hại bên cạnh mình.

Ngày 16 tháng 2 năm 1942. Bangka Island, South China Sea.

Hai mươi hai nữ y tá thuộc Australian Army đứng trong làn nước ngang thắt lưng, xếp thành hàng, khi những người lính Nhật đặt một khẩu súng máy trên bãi cát phía sau họ.

Không ai cần phải giải thích điều gì sắp xảy ra.

Rồi loạt đạn bắt đầu.

Sức mạnh của viên đạn hất Vivian Bullwinkel chúi người về phía trước xuống làn nước. Nó xuyên vào cơ thể cô ngay phía trên hông và thoát ra ở phía bên kia. Xung quanh cô, những người phụ nữ từng cùng đào tạo, cùng cười, cùng chăm sóc bệnh nhân đã gục xuống chỉ trong vài giây.

Nước biển chuyển sang màu đỏ.

Những thi thể đổ xuống. Nổi lên. Biến mất dưới làn sóng nhẹ.

Tiếng súng vẫn tiếp tục ,có chủ ý, có hệ thống ,đủ lâu để chắc chắn rằng tất cả đã chết.

Vivian không cử động.

Cô để cơ thể hoàn toàn bất động, mặt úp xuống nước, máu chảy ra từ vết thương. Cô thở rất khẽ. Mọi bản năng đều gào thét bảo cô phải chạy, phải chiến đấu, phải sống.

Nhưng cô nằm yên tuyệt đối.

Cô nghe thấy tiếng giày giẫm trên cát. Tiếng nói. Tiếng cười. Thủy triều nhẹ nhàng đẩy cơ thể cô vào bờ, như thể muốn đưa cô đến nơi an toàn ,hoặc đến chỗ những kẻ hành quyết.

Cuối cùng, những âm thanh ấy biến mất.

Khi cô ngẩng đầu lên, bãi biển im lặng.

Hai mươi mốt nữ y tá nằm chết trong làn nước cạn và trên bãi cát.

Vivian là người duy nhất còn sống.

Chỉ vài ngày trước đó, họ đang sơ tán khỏi Singapore khi quân Nhật tiến sát. Vivian và các y tá cùng đi trên một con tàu chở đầy thương binh, dân thường hoảng loạn, những người mẹ ôm chặt con.

Khi máy bay Nhật tấn công, bom xé toạc thân tàu. Xuồng cứu sinh lật úp. Mọi người nhảy xuống làn nước đang bốc cháy. Các y tá làm việc đến phút cuối ,đưa người bị thương lên trước, trấn an những người hoảng sợ, giữ trật tự khi con tàu chìm xuống.

Sống sót sau vụ đắm tàu lẽ ra phải đồng nghĩa với việc thoát thân.

Nhưng thay vào đó, nó đưa họ đến chỗ hành quyết.

Những người sống sót trôi dạt vào bờ tại Bangka — kiệt sức, bị thương, tuyệt vọng tìm nơi an toàn. Ngày 16 tháng 2, quân Nhật đến. Đàn ông bị tách ra và bị dẫn vào đất liền tới cái chết của họ. Các y tá bị ra lệnh bước xuống nước.

Sau vụ thảm sát, Vivian đang chảy máu, choáng váng ,lết mình từ biển vào khu rừng rậm. Cô bị thương, cô đơn, mắc kẹt sau phòng tuyến kẻ thù trong vùng do chính đội quân vừa giết bạn bè cô kiểm soát.

Vài giờ sau, cô tìm thấy một người sống sót khác: Ernest Lloyd Kingsley, một binh sĩ Anh. Anh đã bị bắn trong cuộc hành quyết các tù nhân nam và bị bỏ mặc chờ chết.

Trong mười hai ngày, họ ẩn mình dưới tán rừng.

Và Vivian làm điều cô luôn làm. Cô chăm sóc.

Không có dụng cụ. Không thuốc men. Không băng gạc. Cô rửa vết thương cho anh chỉ bằng nước và ý chí. Họ tìm kiếm thức ăn. Hứng nước mưa để uống. Nhiễm trùng lan rộng trong vết thương của Kingsley. Anh yếu dần từng ngày.

Vivian vẫn ở bên anh.

Ngày thứ mười hai, anh chết trong vòng tay cô.

Bị thương, đói khát, sốt cao và hoàn toàn cô độc, Vivian Bullwinkel đưa ra một lựa chọn mà ít con người nào có thể tưởng tượng:

Cô bước ra khỏi rừng và đầu hàng chính đội quân đã giết bạn bè mình.

Cô không nói gì về vụ thảm sát.

Cô hiểu rõ cái giá của sự thật. Nói ra đồng nghĩa với cái chết ngay lập tức. Người Nhật tin rằng cô chỉ là một y tá lạc khỏi đoàn sau vụ đắm tàu. Họ đưa cô đến một trại tù binh ở Sumatra.

Trong ba năm rưỡi, cô chịu đựng cảnh giam cầm được thiết kế để nghiền nát tinh thần con người.

Cái đói không bao giờ chấm dứt. Bệnh tật lan khắp trại như cháy rừng. Đòn roi là chuyện thường ngày. Cái chết hiện diện khắp nơi. Mỗi ngày đều có phụ nữ chết quanh cô.

Và Vivian vẫn tiếp tục chăm sóc.

Âm thầm. Bí mật. Luôn đối mặt với nguy hiểm.

Cô chế băng từ những mảnh vải vụn. Chia sẻ khẩu phần ít ỏi của mình cho những người yếu hơn. Ngồi bên cạnh người hấp hối để họ không phải ra đi một mình. Cứu những mạng sống lẽ ra đã kết thúc.

Trong suốt thời gian đó, cô mang theo ký ức về Bangka ,ký ức đã giữ cô sống và sự im lặng đe dọa chôn vùi sự thật.

Tháng 9 năm 1945, tự do đến.

Khi lực lượng Đồng minh tới nơi, Vivian chỉ còn nặng chưa tới 40 kg. Cơ thể cô kiệt quệ. Ký ức còn nặng nề hơn.

Chỉ khi ấy cô mới lên tiếng.

Vivian Bullwinkel trở thành nhân chứng duy nhất của vụ thảm sát tại Bangka. Lời khai của cô có ý nghĩa sống còn trong các phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh sau chiến tranh. Cô kể lại, không né tránh, việc hành quyết những nhân viên y tế không vũ trang. Cô nhận diện những kẻ chịu trách nhiệm. Cô đảm bảo thế giới biết điều gì đã xảy ra.

Những lời của cô khiến tội ác ấy được ghi lại, bị xét xử và không bao giờ bị xóa khỏi lịch sử.

Một số sĩ quan Nhật bị kết án và xử tử vì tội ác chiến tranh liên quan đến vụ thảm sát.

Công lý đến muộn, chưa trọn vẹn, nhưng là có thật.

Vivian trở về nhà. Trở lại với nghề y tá. Trở thành quản lý bệnh viện. Hướng dẫn thế hệ y tá trẻ bằng sự kiên nhẫn và trí tuệ. Chăm sóc các cựu binh mang trong mình những vết thương vô hình.

Khi nói công khai về Bangka, cô không mang theo sự giận dữ ,chỉ có sự thật. Cô bảo đảm rằng hai mươi mốt người phụ nữ đã chết trong làn nước ấy không bao giờ bị lãng quên.

Cô chọn phục vụ thay vì cay đắng.

Chọn ký ức thay vì im lặng.

Vivian Bullwinkel qua đời năm 2000, ở tuổi 84, sau gần sáu mươi năm dành để tưởng nhớ những người phụ nữ không sống sót bằng cách kể câu chuyện của họ và tiếp tục công việc mà tất cả họ đã cùng chọn.

Hai mươi hai nữ y tá bị lùa xuống biển.

Hai mươi mốt người bị giết.

Một người sống để làm chứng.

Vivian không chỉ sống sót sau một vụ thảm sát.

Cô nhớ, khi im lặng sẽ dễ dàng hơn.

Cô lên tiếng, khi nói ra có thể hủy hoại chính mình.

Cô phục vụ, khi cay đắng là điều hoàn toàn có thể.

Và bằng cách đó, cô không để sự tàn bạo có lời cuối cùng.

Những người phụ nữ của Bangka đã bị sát hại.

Nhưng nhờ Vivian Bullwinkel, họ không bao giờ bị lãng quên.

Và những kẻ giết họ đã phải đối mặt với công lý.

Hãy nhớ tên cô. Hãy nhớ câu chuyện của họ.

Theo Stories they erased

My Lan Phạm

---

 

Kimtrong Lam – LƯƠNG VĂN CAN K 76.

 Trần Bạch Thu –

10 tháng 2, 2026

Trời Cali sáng nay mưa dầm dề, tuy không lớn lắm nhưng rỉ rã có chút xíu nắng từng đợt rồi lại tắt, mưa tiếp, tôi đang trong nhà, lướt phây-bút, xem tin tức trên net đủ loại … và check email như thường lệ vào mỗi buổi sáng. Thế rồi tôi chậm lại ở hộp thư yahoo, tiêu đề tin buồn, tới tuổi nầy rồi chuyện tin buồn là điều bình thường quanh quẫn trong anh em bạn bè, không có gì hoang mang lắm, nhưng buổi sáng hôm nay khi nghe tin anh qua đời tôi lại bật mình muốn khóc thật sự.

Người ta thì học trò trong Quảng ra thi, còn anh thì cũng là xứ Quảng mà lại vô thi. Anh xuất thân từ trường Trung học Nguyễn Hoàng, Quảng Trị. Không biết anh có vướng chân cô gái Huế nào hay không, nhưng làm thơ anh thường lấy một trong các bút hiệu là Hoàng Dung, nghe đâu là tên người em gái của một chị bạn học cùng lớp ĐS17, người Huế họ Hoàng. Nói chung, anh em chỉ biết hể ai có tiếng nói trọ trẹ đều cho là dân Huế, nhưng chính anh đã giải thích cho tôi biết tiếng Quảng Trị có đôi chút khác, nặng hơn tiếng Huế, anh còn nêu ra một vài thí dụ nghe hơi tục mà vui hơn là đúng.

Anh làm Phó quận trưởng ở Quảng Tín năm 23 tuổi, trước khi về thi tuyển đậu vào lớp Đốc sự Khóa 17 năm 1969 cùng với anh em chúng tôi là sinh viên thuần túy. Học chung cùng lớp mà nghe nói anh đã tốt nghiệp khóa Tham sự 3 và từng làm Phó quận nên trong lòng cũng hãnh diện lắm. Đi học anh được bầu làm trưởng lớp, chuyên điểm danh anh em, nhưng nhẹ nhàng thôi, khi nào có người đến trễ anh thường đợi để điều chỉnh trước khi nộp cho phòng công tác sinh viên để họ không bị “mất điểm chuyên cần.”

Trong thời gian còn đi học ở trường năm thứ ba, anh lập liên danh ra tranh cử ban đại diện sinh viên toàn trường, nhưng thất cử, mặc dù anh đã chọn được người đứng thủ quỹ liên danh là hoa khôi của lớp ĐS19 (Đ Ng.) trong khi liên danh thắng cử có thủ quỹ cùng lớp ĐS17 mà anh đã không chọn hay chọn trễ nên thua. Bạn bè nói kháo với nhau như vậy, nhưng anh vẫn tự hào là cô thủ quỹ liên danh của minh dễ thương hơn.

Tuy là sinh viên công chức lớn hơn anh em sinh viên thuần túy chừng 4,5 tuổi nhưng anh sinh hoạt rất thân thiện vui vẻ, bình dị với mọi người. Dáng người mãnh khảnh, gương mặt thanh tú, tóc rẽ đường ngôi bảy ba, thẳng mướt rượt. Lúc nào cũng ăn mặc chỉnh tề, quần sậm màu, áo sơ mi trắng tươm tất “nhìn quân phục biết tư cách.”

Cuối khóa anh là người duy nhất chọn đề tài luận văn  “Người Nữ Công Chức trong Guồng Máy Hành Chánh.” Lẽ thường khi sinh viên chọn đề tài Luận văn tốt nghiệp thường hay xoay quanh các đề tài chính trị, kinh tế, tài chánh, giáo dục hoặc các đề tài có nguồn dữ liệu phong phú và dễ tìm. Đàng này với đề tài anh chọn, tài liệu rất hiếm và thực tế là rất dễ bị lạc đề.

Ra trường, anh về nhiệm sở cũ tỉnh Quảng Tín và được cử làm Phó Quận trưởng quận Thăng Bình và rồi từ đó trên bước đường công vụ chúng tôi ít có cơ hội gặp nhau. Chỉ biết anh vẫn còn sống độc thân vui tính với anh em. Nghe bạn bè cùng tỉnh nói lại anh về quận được mọi người khen ông Phó đẹp trai làm thơ rất hay, đặc biệt là thơ bằng chữ Hán, còn có đào hoa hay không thì chỉ có Trời biết.

Sau 30 tháng 4 năm 1975 anh bị bắt đi cải tạo ở địa phương miền Trung cho đến khi được thả về anh sống chui tại Sài Gòn, làm đủ mọi ngành nghề với anh em để sinh sống cho đến khi được đi Mỹ rất sớm theo diện HO.

Tôi qua Mỹ cũng diện HO sau anh chừng 2 năm. Gặp lại anh đang trú ngụ tại chùa Bát Nhã, thành phố Santa Ana, CA do một người bạn học giới thiệu với sư trụ trì, anh sinh hoạt tại chùa như một tu sĩ trường chay, ngũ trên chiếc giường sắt độc thân trong căn phòng trống trơn, mùa đông lạnh thấu xương. Lần đầu gặp anh tôi hơi ái ngại, sao lại ở chỗ nầy. Tôi hỏi:

– Anh thật sự tu chưa ?

– Chưa định, có thể chỉ ở tạm một thời gian.

Trong thời gian nầy, ngoài một vài công việc ở chùa do Thầy nhờ giúp, anh xem như là làm công quả, không có đọc kinh theo thời cũng như không có nghiên cứu giáo lý Phập pháp gì cả, mặc dù tôi biết anh là một phật tử thuần thành, thay vào đó anh làm thơ Đường đôi khi bằng chữ Hán và viết truyện. Tôi còn nhớ anh có viết bài “Cai Hạ Ca” (Bài ca Hạng Võ biệt Ngu Cơ) nghe buồn lắm. Thỉnh thoảng anh em có tới chùa rủ anh ra ngoài chơi, đi ăn vui vẻ với nhau. Ở chùa ăn chay, nhưng ra đường phố anh em cũng lại mời “Bồ Đề Tịnh Tâm Chay” như ở chùa. Thật rõ chán, không rượu chè, bia bọt gì được cả.

Được chừng vài năm, anh một thân một mình lại ra đi về miền đông, thành phố Boston, nghe nói là ở với người chị họ, đất Mỹ mênh mông biết nơi đâu nương tựa. Hôm anh đi chúng tôi có đêm chia tay cũng làm thành một bữa say sướt mướt, hành lý gọn nhẹ không có gì nhiều chỉ có ống “điếu cày” là báu vật mà anh luôn giữ bên mình chưa bao giờ rời.

Có một điều tôi hay thắc mắc, tự hỏi là anh làm thơ hoặc viết văn luôn ký bút hiệu toàn là nữ nghe như chuyện kiếm hiệp Kim Dung nào là Trương Thúy Hậu, Cao Kim Liên, Nguyễn Nga Bích … Riêng bút hiệu Hoàng Dung thì anh em còn hiểu lờ mờ đôi chút.

Thế rồi đùng một cái, cách nay hơn 10 năm trong một cuộc gọi điên thoại từ Boston anh cho tôi biết là anh đã bảo lãnh cho gia đình đứa con gái qua Mỹ đoàn tụ với anh. Thật ngạc nhiên tột độ. Chưa bao giờ tôi nghe anh nói về chuyện gia đình. Nay thì đã rõ, chuyện đời nhiều khi thấy vui vẻ là vậy mà bên trong lại vô cùng rối rắm không ai biết.

Đứa con gái của anh tên là Trương Thúy Hậu, anh có với người vợ chưa bao giờ cưới. Họ xa nhau từ ngày anh bị bắt đi cải tạo (sau ngày quận lỵ lọt vào tay cộng sản), hai mẹ con trở về quê cũ cũng ở Quảng Tín cải trang, sống âm thầm coi như anh đã chết. Năm năm sau anh về mới biết chị Cao Kim Liên đã có người cám cảnh, thương tình nên đã gá nghĩa vợ chồng với chị và nhận con anh như là con của nhà họ Trương. Từ đó anh lang bạt ra đi với niềm đau chôn kín tưởng chừng như hết cả cuộc đời nầy. Chỉ có vậy thôi.

Kể từ khi bảo lãnh cho con gái, con rể và các cháu sang Boston, cả gia đình cùng nhau mở một tiệm bán phở cũng tương đối đắt khách. Lần sau hết, tôi nghe tin anh bị đụng xe trong một trường hợp hi hữu, xe người lạ de xe từ trong garage ra đường, anh đi tới, trời mờ sáng tài xế không thấy, anh cũng không thấy, thế là anh bị xe đụng gãy chân hơi nặng nên sau khi lành anh phải chống gậy để đi. Mọi người đều nói, người già bị tai nạn té gãy xương híp thì về mặt tâm lý, tinh thần xuống dốc nhanh lắm.

Và nay thì anh đã ra đi, may mắn nhất đời là cuối cùng anh cũng đã quyết định đưa được một đứa con gái duy nhất sang Mỹ cùng với gia đình. Tuy muộn màng nhưng cha con cũng trùng phùng nhau trên đất khách. Nhìn di ảnh của anh trên bản cáo phó, tôi không thể không ngậm ngùi … Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

Anh Trí ơi! Thôi đành từ đây ngàn thu vĩnh biệt, anh hãy yên nghỉ, cho dù tôi thật rất tiếc là chưa có dịp hỏi anh về chị Cao Kim Liên giờ ra sao, cũng như chị Nguyễn Bích Nga có còn ở Sài Gòn hay đã đi nơi nào? Nhưng thôi, có chi đâu tất cả cũng chỉ như là một cuộc rong chơi ở cõi đời nầy. Vậy thôi nhé. 

---